Mijn leven in het onderwijs is geplaveid met innovatie. Alleen mijn kleutertijd en lagere school (zo heette dat nog) zijn er van gevrijwaard. Is dat erg? Ik geloof het niet. Dat ik tot mijn twaalfde jaar onderwijs genoot in een jaren vijftig sfeer, waar zelfs de geest van Theo Thyssen nog rondwaarde, ervaar ik nu als prettig. In mijn kleuterschool aan de rand van de Amsterdamse volkswijk de Pijp, zit nu een kantoor van Werk en Inkomen. De lokalen in mijn achtergelegen basisschool zijn verbouwd tot appartementen. Behalve een naam op het hek is er weinig van over.

Vernieuwing begon voor mij op de middelbare school, waar vanaf het midden van de jaren zestig de Mammoetwet [met zijn mavo, havo en vwo] werd ingevoerd. Of dit nu echt een verbetering was, vind ik moeilijk beoordelen. Het was in ieder geval een prachtige tijd, met flower power en provo’s. Mijn eerste kennismaking met technologie in de les speelde zich ook in die tijd af. Het was het talenpracticum Engels van pater M. Het practicum was te vinden in een bijgebouw aan de Ruijsdaelkade in een voormalige kaarsenfabriek. In het lokaal stonden tafels met grote, zware VS-Army-tankkoptelefoons uit WOII en kleine Telefunken bandrecorders met microfoons. Het talenonderwijs was communicatief opgezet. Je mocht vanaf het eerste moment geen woord Nederlands spreken en je praatte aan de hand van interessante teksten over van alles. Ik kan me nog een Engelse tekst herinneren over Jan Mulders succes als voetballer bij Anderlecht. Voor wie categorisch bleef klieren en Nederlands spreken, was er dan nog de gerichte draai om de oren met de liniaal van de pater. Het waren aangename lessen. Toen de LP ‘Revolver’ van de Beatles uitkwam, werden de teksten afgedrukt en de plaat beluisterd en besproken. Vanaf dat moment heette de pater ‘Father Mackenzie’ uit het Beatle-nummer ‘Eleanor Rigby’. Na een jaar Engelse les kon je je uitstekend redden in Londen. Wat een verschil met de Duitse drill-lessen van de heer B. Overigens waren de lessen van pater M. het eerste bewijs dat al die structuurveranderingen los stonden van inhoudelijke onderwijsverandering. Ook als de hbs was blijven bestaan, waren de Engelse lessen en de examens veranderd.

Het gehanteerde didactische model was dat van de onderdompeling en was ontleend aan de manier waarop de nonnen uit Vught hun lessen gaven aan de Amerikaanse militairen, aan het einde van WOII. Alleen veranderingen, innovaties en vernieuwingen die uit de schoot van de klas komen, gedragen door docenten, blijken kans te maken om wortel te schieten. En als de technologie daar dan een ondersteunende rol bij kan spelen, dan moet je het zeker niet laten. Ik heb midden jaren tachtig nog mee mogen maken dat we op onze school, waar ik inmiddels lesgaf, de eerste tekstverwerkers in de les gebruikten. In die tijd bracht ik als jonge leraar een studiebezoek aan de Verenigde Staten. In Boston interviewde ik voor een tijdschrift Colette Daiute. Zij had als jonge docente net een uitstekend boek geschreven over Writing and Computers. Internet bestond nog niet, anders had geweten wat ik nu weet: namelijk dat zij in de jaren zestig Miss Teenage America was geweest. Wat een verrassing, had ik niet alleen het mooiste meisje van de klas ontmoet, maar dat van de hele Verenigde Staten. En Colette? Daar is het goed mee gegaan: zij is tegenwoordig hoogleraar op de prestigieuze universiteit Harvard. Een interessante carrière.
Jan Lepeltak
j.lepeltak@lepeltakenpartners.nl